عضویت ورود

معرفی کتاب ایرانی: پیام عکس

معرفی کتاب ایرانی: پیام عکس

پیام عکس، ترجمه: راز گلستانی فرد، چاپ اول: 1389،انتشارات:...، شمارگان:... قیمت:...


کتاب پیام عکس نوشتة دیگری از رولان بارت، چهرة برجسته و بی نظیر در عرصة نقادی و نظریه پردازی ادبی، هنری و فرهنگی است که در آن به عکس و پیام حاصل از آن می پردازد. 
در ابتدای کتاب بارت به این نکته می پردازد که عکس خبری یک پیام است و مرکز دریافت، مردمی هستند که روزنامه می‌خوانند و مجرای انتقال هم روزنامه است؛ اما پیام این عکس خبری بسته با جنبش فکری روزنامه متفاوت است، چرا که نام روزنامه برای مخاطب آگاهی و شناختی در بردارد که می‌تواند خوانش پیام را شدیداً جهت‌دار کند. بارت به این نکنه می‌پردازد که ارسال و دریافت پیام در حوزة نوعی جامعه شناسی قرار می‌گیرد: که تعریف انگیزه‌ها و نگره‌ها و ... با کل جامعه پیوند دارد. و در خصوص خود پیام، «عکس» تنها یک فرآورده نیست، بلکه ابژه‌ای مستقل است که خود ساختاری مجزا دارد، اما نباید از این غافل شد که ساختار عکس با ساختار دیگری که همان متن همراه تمام عکس‌های خبری است در ارتباط خواهد بود. به این ترتیب کلیت اطلاعات به واسطة این دو ساختار متفاوت که یکی بر اساس رنگ و طرح است و دیگری بر اساس واژه و کلام، انتقال می‌یابد.
بارت در ادامه به این می پردازد که برای دریافت پیام یک عکس نیازی به این نیست که واقعیت درون آن را به واحد یا مؤلفه تجزیه و تقسیم کنیم و از آن‌ها نشانه‌هایی بسازیم که با آن‌چه عکس بازمی‌نماید متفاوت باشد. درست است که تصویر خودِ واقعیت نیست اما« همانندة» کامل آن است و در واقع همین کمال همانندی یا شباهت به واقعیت است که نزد عموم مردم مشخصة عکس به شمار می رود؛ آنچه در دیدگاه بارت حایز اهمیت است این‌که:  "تمام هنرهای« بازنمایانه‌ای» اعم از طراحی، نقاشی، سینما و تئاتر حامل دو پیام‌اند: یک پیام«صریح» که همان «هماننده» یا شباهت است و یک پیام«ضمنی»  یا درونی  و این دوگانگی پیام‌ها در تمام باز آفرینی‌های غیر عکاسانه نمایان است. اما در مورد «عکس خبری» که هرگز عکس « هنری» به شمار نمی‌رود، پیام اولیة عکس چنان با واقعیت درآمیخته است که جایی برای طرح پیام دوم باقی نمی‌گذارد. و به صراحت می توان گفت که در میان تمامی ساختارهای اطلاع رسانی، «عکس» تنها ساختاری است که با یک پیام« صریح» ساخته و پرداخته می‌شود. 
بارت به توضیح این نکته می‌پردازد که دلالت ضمنی درواقع تحمیل یک پیام دوم به پیام اصلی عکس  است و سه فرآیند (جلوه‌های ویژه، ژست‌ها و اشیاء) را باید از سه فرآیند ( زیبانمایی، هنری‌نمایی و همسازی) متمایز ساخت. زیرا که در سه فرآیند نخست، با اعمال تغییر یا اصلاح در «خود واقعیت»، یعنی در«پیام صریح»، ایجاد می‌شود. 
در متن و تصویر بارت با این می‌پردازد که دیگراین «تصویر» نیست که کلام را «مصور می‌کند»، بلکه این «کلام» است که، به لحاظ ساختاری، طفیلی تصویر به شمار می‌آید، و این یک وارونگی تاریخی مهم است. این کلام است که تصویر را تعالی بخشیده، وجهه‌ای احساسی و یا عقلانی به آن می‌بخشد. در گذشته، این تصویر بود که متن را مصور می کرد، اما امروزه این متن است که چیزی به تصویر افزوده، با آمیزه‌ای از فرهنگ، اخلاق، و تخیل، آن را غنی می‌سازد. بارت در ادامه به این می‌پردازد که عکس‌هایی که به راستی آسیب روانی ایجاد کنند بسیار کم یاب‌اند. زیرا در عکاسی، ایجاد آسیب تابع این است که این صحنه«واقعاً» رخ داده است. «عکس تکان دهنده» به لحاظ ساختاری بی‌معنا است. هر اندازه آسیب‌ِروانی و جراحت بی‌واسطه‌تر باشد، معنای ضمنی دشوارتر و دیریاب تر خواهد بود. به عبارتی می‌توان گفت که تأثیر «اسطوره ای» یک عکس رابطة معکوسی با میزان آسیب‌رسانی آن دارد؛ چون معنای ضمنی عکس نیز مانند تمام دلالت‌های حقیقتاَ نظام‌مند دیگر، فعالیتی نهادین شده است و نقش‌اش در برابر کل اجنماع، یک‌پارچه کردن افراد جامعه، یا به عبارتی اطمینان‌بخشی به آن‌هاست.
در ادامه توضیحاتی دربارة «مجازگان تصویر»، «پیام‌های سه‌گانه» که با مثال‌های تبلیغاتی همراه است و «پیام زبانی» نیز داده شده است. در «پیام زبانی» بارت تو ضیح می‌دهد که «لنگرسازی» متداولترین کارکرد پیام زبانی است. که در عکس‌های خبری و تبلیغاتی به وفور یافت می‌شود.  کارکرد «جریان‌سازی» کم‌یاب‌تر است( دست کم تا آن‌جا که به تصویر ثابت مربوط می‌شود) و به طور خاص آن را در کاریکاتورها، کارتون‌ها، و داستان‌های مصور می‌توان یافت. در توضیح «تصویر صریح» بارت به مقایسة نقاشی و عکاسی  و عکاسی و سینما می‌پردازد.
در بخش آخر کتاب رولان بارت به توضیح «معنای سوم» با توجه به تکاتی پژوهشی در باب چند نمای آیزنشتاینی همراه با تصویر می پردازد و در پی معنای سوم به معنای مستقیم و معنای منفرجه و نما را مطرح می‌کند.
رولان بارت چهره‌ای برجسته و از بسیاری جهات بی‌نظیر در عرصة نقادی و نظریه‌پردازی ادبی، هنری، و فرهنگی است. بارت در سراسر دوران کاری‌اش مسحور عکاسی بود و جایگاه عکس و تصویر عکاسانه به ویژه در آثار متأخر او کاملا بارز و برجسته است. مجموعة حاضر که مهمترین مقالات او در این زمینه را در بر می‌گیرد، از یک سو، خواننده را با سیر تأملات بارت در باب عکاسی آشنا کرده و از سوی دیگر، به عنوان آثاری اصیل و آکنده از ایده‌های نو، او را در فهم و نقد عکس یاری می‌رساند.


نویسنده : فرشته دیانت
عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا

نظرات (0)