عضویت ورود

یک دهه عکاسی مستند اجتماعی در مشهد

یک دهه عکاسی مستند اجتماعی در مشهد

ابراهیم بهرامی

بررسی زوایاو ابعاد فعالیت های هنری در یک دورة زمانی و مکانی خاص ،علاوه بر اینکه نگرش‌های رو به جلو را ترسیم می کند ، تحلیل و باز نگری روش‌ها را به شکلجامع‌تر و واقع بینانه‌تری فراهم می‌آورد.

در تمامی جوامع فعالیت‌های عکاسی که با اندیشه‌های متفاوت هنرمندان و تلاش آنان در جهت رشد و ارتقاء سطح علمی و بصری مردم همراه بوده است، نه تنهاموجب تغییرات اجتماعی شده، بلکه به رشد و ارتقاء خودِ عکاسی هم کمک کرده است.

رجوع به دهة گذشتة عکاسی مشهد و بررسی علل و عوامل رشد، تغییر و یا رکود آن وتلاش های انجام شده در این دوره، بخشی از تاریخ پنهان عکاسی معاصر ایران است که کمتر بدان پرداخته شده است .حرکت های جمعی عکاسی در سال‌های گذشته ، موجب بروز جریان های جدی و متعددی در مشهد شده است.

در مواقعی همگرایی بین این جریان‌ها موجب پیشرفت و تحول، و گاهی نیز برخی اختلاف‌ها سّد راه آن شده است. شروع این دهه که هم‌زمان با ورود جدی فن‌آوری دیجیتال به دنیای عکاسی بود، نسلی را در بر می‌گیرد، که اغلب از عکاسان آن به‌عنوان معاصران نام برده می شود، .هرچند معاصر بودن را نمی‌توان معطوف به دو یا چند دهه دانست ، به دلیل این‌که تحولات اجتماعی، سیاسی ، فرهنگی و بخصوص هنری در هر جامعه‌ای هیچ‌گاه در قید زمان نبوده و گاهی ممکن است دورانی متشکل ازچندین دهه را در بر بگیرد. در این دوره ، عکاسانی که در حوزة عکاسی مستند و مطبوعاتی فعالیت می کردند، علاوه بر ثبت تحولات و رویداد های اجتماعی در جهت اصلاح و پیشرفت جامعه ، نقش اساسی نیز در اعتلا و پیشرفت عکاسی داشته اند.

عکاسی مستند- اجتماعی شاخه ای از عکاسی است که هویتی مستقل دارد و محصول محیط خود بر پایة زمان و مکان است که شرایط مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بر آن تأثیر دارند و از ثبت سادة رویدادها فراتر می‌رود و بار اصلی تغییر و تحولات فرهنگی و معنوی جامعه را نیز بر دوش می‌کشد. . عکاسی مستند اجتماعی در مشهد تجدید حیاتی بر عکاسی مستند بوده است که در دوره‌های گذشته محدود به موضوع‌هایی می شدند که بیشتر نمایش عین‌به‌عین زندگی مردم، ثبت نشانه‌ها ، مکان‌ها، چهره و بافت اجتماعی و شهری با نگاه مستند صرف و گاه کلیشه ای بوده است .

به جرئت می‌توان گفت، این نوع عکاسی در مشهد همگام با همة حرکت‌های رو به جلوی عکاسی در ایران، با رشد قابل ملاحظه‌ای که داشته است، دوران شکوفایی خود را هم در منطقة جغرافیایی و هم در روند پیشرفت عکاسی ایران داشته است. هر چند نمی‌توان فعالیت عکاسان مشهد را در یک دسته بندی دقیق به لحاظ موضوعیقرار داد، ولی تقریباً همة عکاسان به این شاخة مهّم از عکاسی علاقه نشان داده و موضوع‌های اجتماعی را در قالب فرم‌های عکاسانه و نمایش بعد انسانی در عکس‌های اجتماعی خود نشان داده اند.

در سال‌های گذشته، با گسترش دوربین‌های دیجیتال که کاهش هزینه‌های عکاسی را در پی داشت، تحولات عکاسی در مشهد شتاب بیشتری گرفت. هم‌چنین در این دوران به دلیل وجود آزادی‌های بیشتری که برای عکاسی در فضاهای اجتماعی به‌وجود آمده بود و همراهی عموم مردم با آنان، حضورعکاسان در جامعه و ثبت موضوع‌های پیرامون خود راحت تر شده بود. اغلب عکس‌های با موضوع مستند اجتماعی متعلق به عکاسانی بود که با رسانه‌ها و مطبوعات هم‌کاری می‌کردند، این عکاسان فرصت‌های بیشتری برای حضور درصحنه‌های اجتماعی داشتند و با موضوع‌های متنوع تری روبه‌رو می شدند. ، در حالی که عکاسان آزاد به دلیل محدودیت در مشاغل خود تنها در سفرها، اردو ها، مراسم و شهرگشت‌ها عکاسی می کردند و به خاطر همین اغلب عکس‌های این افراد دارای موضوع‌هایی یکسان بود، ولی خلاقیت فردی و نگاه ویژه و هم‌چنین زاویة دید شخصی ، آثار آنان را از یکدیگر متمایز می‌کرد.

به‌طور شاخص می‌توان گفت که یکی از دلایل موفقیت عکاسی در مشهد نسبت به دیگرشهر ها در این مقطع زمانی، استفاده از فرصت‌های پیش رو بوده است که باعث شده آثار آنان بیشتر دیده شود. رشد عکاسی در طی این سال‌ها، عوامل مختلفی داشته است. تأسیس وایجاد دانشگاه‌های جامع علمی و کاربردی ( فرهنگ و هنر)، آموزشگاه‌های آزاد هنری،تشکل‌هاو گروه‌های عکاسی و حضور موثر انجمن سینمای جوانان، بانک اطلاعاتی عکاسان خراسان، انجمن عکاسی و حوزة هنری مشهد و مؤسسة تحقیقات و مطالعات عکاسی آبگینه در روند رو به پیشرفت عکاسی موثر بوده اند. هم‌چنین افزایش دوبرابری نگارخانه‌های دولتی و خصوصی مشهد و هم‌آهنگی و هم‌کاری بین آن‌ها از مهمترین اتفاق‌های این سال‌ها بوده است.

حضور برنامه‌ریزی شده در جشنوارهها و نمایشگاه‌های داخلی و بین المللی‌، برگزاری جشنواره‌های استانی و سراسری، برپایی نمایشگاه‌های گروهی و برگزاری نشست‌های نقد و بررسی و کارگاهی از نمونه فعالیت‌های جمعی و عمومی عکاسان مشهدی بوده است که از حدود ده سال گذشته شروع شده و هم اکنون نیز به‌صورت تخصصی‌تری ادامه دارد.

برگزاری چندین جشنوارة ملی و سراسری عکس مشهد ، جشنوارة دینی امام رضا (ع) و خانة دوست و هم‌چنین مسابقه‌های عکاسی آبرنگ، از مهمترین رویداد های نمایشی عکاسی در دهة گذشته بوده که مورد استقبال گستردة عکاسان به‌خصوص عکاسان شهرهای دیگر شده است. این جشنواره ها باعث حضور فعال و هم‌کاری نزدیک‌تر بین هنرمندان شده و فرصتی استثنایی برای ثبت عکس‌های مستند اجتماعی مشهد را نیز فراهم آورده است. برخی از این جشنواره‌ها قبل از دریافت آثار عکاسان و با انتشار فراخوان ،((شهرگشت هایی))که اردوهای عکاسی نام گرفته بودند، در برنامه های خود قرار می دادند و از این طریق استقبال بیشتری از جشنواره‌ها می‌شد. تعدادی از این جشنواره ها نیز که توان مالی بهتری داشتند اقدام به چاپ کتاب‌های نفیسی کردند که به نوعی آئینة تاریخ مصور مشهد محسوب می‌شود.

کمبود انتشار مطبوعات در مشهد و نمایش محدود آثار مستند اجتماعی در نمایشگاه‌های انفرادی و یا جمعی، عکاسان را به سمت شرکت در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی سوق می داد، که علاوه بر پذیرش آثارشان در این نمایشگاه‌ها موفقیت‌هایی هم کسب می کردندکه این خود انگیزه ای برای ادامة فعالیت آنان بود.

عکس‌های مستند این دوره، گنجینه‌های بصری شهر مشهد هستند که به عنوان اسنادی از شیوة زندگی مردم باقی خواهد ماند. با تغییر در سبک زندگی و شیوه های ارتباطی، عکاسان ترجیح می دهند به موضوع‌های متنوع دیگری نیز رجوع کنند . دغدغه‌های این عکاسان بیشتر شیوه های بیانی متفاوت و نگاه‌های شخصی به موضوع‌های ذهنی، طبیعت ، عکاسی فرم گرایانه و . . . است که چنانچه این رویکردها باتعریف‌های مشخص، درست و علمی همراه باشد، به پیشرفت عکاسی کمک خواهد شد.



نظرات (0)